Ontdekking op schilderij Leendert Scheltema

In de komende kunstexpositie in het Westlands Museum staat de Wateringse schilder Leendert Scheltema centraal. Deze grote overzichtstentoonstelling van Scheltema (1876-1966) laat zien hoe hij excelleerde in landschappen en portretten. Scheltema wilde een moderne schilder zijn, hij had befaamde leermeesters als Jan Toorop en de Hongaars- Nederlandse schilder Vilmos Huszár.

Er worden ruim zeventig bruiklenen geëxposeerd van diverse musea en van particulieren, waaronder familie en oud-vrienden. Na een oproep werden in Westland enkele onbekende Scheltema’s getraceerd. De expositie is van 31 juli tot en met 2 januari 2022.

 

Leendert Scheltema, De Verkondiging van Jezus’ geboorte, olie op doek, 40 x 50 cm. Collectie Historisch Archief Westland

Tijdens de voorbereiding van de expositie deed de conservator van het Westlands Museum, Ton Immerzeel, een bijzondere ontdekking. Bovenstaand werk, in het bezit van het Historisch Archief Westland en jarenlang zonder titel geregistreerd, riep vragen op over de figuren. De omvallende figuur bleek bij nadere beschouwing een baby in zich te dragen. De draagster zou Maria, de moeder Gods, zou kunnen zijn. De grote figuur staat dan voor de aartsengel Gabriel, die de geboorte van Jezus komt aankondigen. Het verhaal staat beschreven in de bijbel, Lucas 1:26-38. Scheltema lijkt met de schuine kolom, die verbonden is met de engel, de wankelmoedige staat van een ongetrouwde vrouw die zwanger wordt aan te geven. Deze status was ook in het Westland in Scheltema’s dagen een discutabel fenomeen.

Wat voor deze uitleg pleit is het feit dat Scheltema meer Bijbelse taferelen heeft geschilderd. Hij was geen regelmatig kerkganger, maar zeer religieus ingesteld. Deze Verkondiging (of Annunciatie) is een bekend thema in de schilderkunst en is vaak weergegeven; van Jan van Eijck in 1435 en Leonardo da Vinci in 1475 tot de hier weergegeven tekening uit 1924 door Jan Toorop. Deze tekening is in het bezit van Kunstmuseum Den Haag. In de expositie en in het bijbehorende boek over Scheltema – door ondergetekende verzorgd – krijgt de Verkondiging door Leendert Scheltema ook een plaats.

Maarten van der Schaft, juni 2021